माइक्रोबसबाट यात्रु झारेर वीरबहादुर गुरुङ सडक छेउको एउटा चिया पसलमा पस्नुभयो । एक्कासी ठूलोठूलो आवाज उहाँको कानमा आएर ठोक्कियो । यसो बाहिर आएर स्याँफ्रुबेँसीतर्फ के हेर्नुभएको थियो उहाँको होस हवास नै उड्यो ।

उहाँले जीवनमा कहिल्यै नदेखेको दृश्य देख्नुभयो । भोटेकोशीको बाढीले आकाशै छुन लागेको जस्तो वीरबहादुरलाई आभास भयो । त्यही बाढीको गड्गडाहटले रसुवा सदरमुकाम धुञ्चेलाई थर्कमान बनाएको थियो ।

“भोटेकोशीमा बाढी यति धेरै आएको थियो की पाँच दश-मिनेट मैले केही सोच्नै सकिन”, वीरबहादुरले रासससँग भन्नुभयो, “एकछिनपछि त झल्यास्स सम्भिएँ, लौ मेरो जहान बच्चाहरूलाई बग्नबाट कसरी जोगाउने ।”

उहाँले त्रिशूली नदीको बगरमा बसाइएको बजार नुवाकोटको विदुर नगरपालिका-१० भैँसेलाई सम्झिनुभयो । अनी भैँसेस्थित घरमा रहनुभएकी श्रीमती गङ्गालाई फोन गर्नुभयो । “श्रीमतीको फोन मरिकाटे उठ्दैन”, उहाँले सम्झदै भन्नुभयो ।

वीरबहादुरलाई दिमागले काम गर्न छोडे जस्तै भयो । उहाँले तारन्तार फोन गरिरहनुभयो । श्रीमतीको फोन नउठेपछि उहाँले नौ कक्षामा पढ्दै गरेकी छोरी एविकालाई सम्झिनुभयो । उत्तरगया बोर्डिङ स्कुलमा पढ्ने एविका त्यतिबेला विद्यालय जाँदै थिइन् । उनी बुबाको फोन आएपछि बाटोबाटै पाखोतर्फ भागिन् ।

“छोरीले एक कलमै फोन उठाइन्, अनी मैले धुञ्चेबाट देखिरहेको सुनिरहेको दृश्यबारे उनलाई बताएँ”, वीरबहादुरले भन्नुभयो, “एक छिनपछि त श्रीमती र दाजु (रमेश) ले पनि फोन उठाउनुभयो ।”

उहाँकी श्रीमती गङ्गा तामाङ गुरुङ त्यति बेला खेतमा हुनुहुन्थ्यो । उहाँ घर पुग्दासम्म रमेशले ७१ वर्षीया सासु साइली र दुई वर्षको छोरोलाई घरमाथिको पाखोमा पुर्‍याइसक्नुभएको थियो ।

वीरबहादुरको आफ्नै माइक्रोबस छ । उहाँ आफैँले त्यही माइक्रोबस बेत्रावतीबाट काठकाडौँको मार्गमा चलाउने गर्नुहुन्छ । बाढी आएको दिन भने उहाँ धार्मीकस्थल गोसाइँकुण्ड जाने १० यात्रु लगेर बिहानै धुञ्चे उक्लिनुभएको थियो । उहाँका अनुसार यात्रुहरू सबै धादिङका थिए । उहाँहरूले वीरबहादुरको माइक्रोबस भाडामा लिएर त्यसतर्फ गएका थिए ।

“भाग्य बलियो रहेछ, त्यही भएर बाँचेँ”, वीरबहादुरले भन्नुभयो । अरु बेला हुन्थ्यो भने उहाँको बिहानको समय काठमाडौँका लागि यात्रु खोज्नमै त्यही बेत्रावती र भैँसे वरपर बित्थ्यो । त्यसदिन गोसाइँकुण्ड जाने दर्शनार्थीका कारण वीरबहादुर बाढीको चपेटामा पर्नुभएन् ।

“अरु दिन हुन्थ्यो भने म मात्र होइन्, परिवार नै बाढीमा बग्थ्यो”, उहाँले भन्नुभयो, “धुन्चेमा भएर बेलैमा भोटेकोशीको बाढीबारे थाहा पाएँ, मेरो एक कल फोनले परिवार र छरछिमेक मात्र होइन्, टोलकै बासिन्दालाई बचाउन सकेँ ।” मानिस सुरक्षित भए पनि टोलका कुनै घर बाँकी नरहेका उहाँले बताउनुभयो । सबै भोटेकोशीको बाढीमा विलय भएका छन् ।

पाँच जनाको परिवार बाढीबाट जोगिएकामा वीरबहादुर औधी खुसी हुनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो, “सम्पत्ति त फेरि फेरि पनि जोड्न सकिएला, जीवन त कहाँ पाउनु ?” श्रीमान् वीरबहादुरको फोनले धेरैको ज्यान बचाउन सकिएमा गङ्गा पनि खुसी हुनुहुन्छ ।

“खेतबाट निकै बेरसम्म बाढी आयो भनेर चिच्याएँ, धेरैले त सुरुआतमा विश्वासै गरेनन्”, उहाँले भन्नुभयो, “टिमुरे र स्याँफ्रुबेँसी पूरै बगायो भनेपछि सबै भाग्न थालेँ ।” उहाँले चिन्तित हुँदै दुःखले जोडेको करिब १० तोला सुन र रु १४ लाख भने बाढीबाट जोगाउन नसकेको बताउनुभयो । उहाँले केही वर्षअघि लाखौँ रुपैयाँ खचेर एक तले पक्की घर बनाउनुभएको थियो । तत्काल एक तला थप्ने सोचमा हुनुहुन्थ्यो उहाँ ।

“गहना र पैसा लिएरै भाग्न खोजेको भए परिवारै बग्थ्यो”, गङ्गाले भन्नुभयो, “तर, मैले त्यसलाई आफ्नो ज्यान र छोराछोरीभन्दा प्यारो ठानीन, त्यसैले त आज नयाँ जीवन पाएँ ।” गरगहना र पैसा जोगाउन खोज्दा धेरैले ज्यान गुमाएका उहाँको अनुभव छ । भैँसेमा पनि सुन र नगद घरबाट निकाल्न खोज्दा कतिलाई बाढीले बगाएको उहाँले बताउनुभयो ।

आफ्नो र वीरबहादुरको सहित १० जनाको परिवार मात्र होइन आफू बस्दै आएको टोलका करिब ३० परिवारलाई भाइको एक कलले बाढीबाट जोगाउन सकिएको दाजु रमेश गुरुङले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भैँसेमा खानाखाजाको पसल सञ्चालन गर्दै आउनुभएको थियो ।

उहाँको व्यापार राम्रै चलेको थियो । त्यसबेला रसुवागढी नाका किनमेल गर्न, कैलाश मानसरोवर तथा गोसाइँकुण्ड तीर्थाटन गर्न जानेहरूको निकै भीडभाड थियो । रमेशलाई बिहानदेखि रातिसम्म एकछिन फुर्सद हुँदैनथ्यो ।

“पसलमा धेरै ग्राहक आएका थिए, खाना बनाउँदै थिएँ, एक्कासी भाइको फोन आयो । सबैलाई बाढी आयो भन्दै भाग्न भनेँ”, रमेहले त्यो क्षण सम्झिदै भन्नुभयो, “धेरैले विश्वास नै गरेनन्, विश्वास नगर्नेहरूलाई बाढीले बगायो ।” बाढी भैँसे पुग्दासम्म रमेश चिच्याइरहनुभयो । वीरबहादुरले धुञ्चेबाट फोन गरेपछि बाढी भैँसे पुग्न करिब आधा घण्टा जति लागेको उहाँको ठम्याइ छ ।

ज्यान जोगाउन त्यो पर्याप्त समय रहेको रमेशले बताउनुभयो । समय सदुपयोग भने आफ्नो कुरा पत्याउनेको हकमा मात्रै लागू भएको उहाँले अनुभव सुनाउनुभयो । अन्यत्रभन्दा भैँसेमा मानवीय क्षति कम भएको रमेशले बताउनुभयो ।

तर बाढीबाट ज्यान गुमाउनेको एकीन तथ्याङ्क उहाँसँग पनि छैन । “बाँचेकाहरूसँग पनि यसबीचमा थोरै जनासँग भेट भएको छ, अरु त को कता भागे अत्तोपत्तो छैन ।”

रमेशले भैँसेमा झण्डै रु एक करोड लगानीमा घर बनाउनुभएको थियो । त्यसैमा खानाखाजाको पसल चलाउँदै आउनुभएको थियो । “अहिले व्यापारको याम हो, दैनिक रु २०-२५ हजारको कारोबार हुन्थ्यो”, उहाँले भन्नुभयो, “यो यामको तीन-चार महिनाको कमाइले वर्षभरि खान, लगाउन र छोराछोरी पढाउन पुगेको थियो । झण्डै रु ४० लाख जति घर बनाउँदाको ऋण बाँकी नै थियो ।”

रमेशको जेठो छोरा काठमाडौँमा पढ्नुहुन्छ । अर्को छोरा भैँसेमा चण्डेश्वरी माविमा पढ्नुहुन्छ । विद्यालय गएको छोरालाई उहाँले झण्डै चार घण्टापछि मात्र भेट्टाउनुभयो ।

“स्कुलकै साथीहरूसँग भागेको रहेछ, बाढीले बगायो की भन्ने चिन्तामै थिएँ, पछि त सम्पर्कमा आयो”, उहाँले भन्नुभयो । श्रीमतीले मोबाइल लिन घरभित्र पस्न खोजे पनि आफूले जान नदिँदा ज्यान जोगिएको रमेशले बताउनुभयो ।

वीरबहादुर र रमेशको परिवार पनि यतिबेला शोकमा डुबेको छ । उहाँहरूको परिवारको एक सदस्य तेराना तामाङलाई भने बाढीले बगायो । उहाँ त्रिशूली अस्पतालमा नर्स हुनुहुन्थ्यो । तर अघिल्लो राति उहाँ शोलेस्थित घर जानुभएको थियो । अर्को बिहान घरबाट अस्पताल पुग्नै पाउनुभएन । “सबै शोकमा छन्, एकले अर्कोलाई हेरेर चित्त बुझाउनु परिरहेको छ”, रमेशले भन्नुभयो ।

यही भदौ १० गते भोटेकोशीमा बाढी गएपछि नुवाकोटको अति प्रभावित क्षेत्र भैँसेका १५० जना विस्थापितलाई नजिकैको सुरक्षित स्थानमा होल्डिङ सेन्टरमा राखिएको रमेशले बताउनुभयो ।

उहाँसहित छ परिवार भने भैँसेमाथिको गैरीखर्कमा आफन्त कहाँ आश्रय लिएर बसेको छ । सरकारले विस्थापितलाई राहत सामग्री उपलब्ध गराइरहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।

“म दिनहुँ होल्डिङ सेन्टरमा गइरहन्छु, खानेकुराको कुनै कमी छैन, विभिन्न निकायले दैनिक राहत सामग्री दिइरहका छन्”, रमेशले भन्नुभयो, “यसरी लामो समयसम्म बस्न सकिने अवस्था छैन, सरकारले उचित बसोबासको व्यवस्था गरिदिए हुन्थ्यो, पानी निरन्तर परिरहेकाले बास बस्नेलाई समस्या छ ।”

बाढीका कारण विस्थापित भएकाहरूलाई मुख्यतया छोराछोरीको पढाइको चिन्ताले सताएको उहाँको भनाइ छ । बालबालिका, महिला, परिवारका सदस्य गुमाएकालगायत विस्थापित सबैलाई मनोपरामर्शको खाँचो देखिएको उहाँले बताउनुभयो ।

विदुर नगरपालिका-१० का वडाध्यक्ष गणेशकुमार नेपालले बाढीबाट आफ्नो वडा अत्यधिक प्रभावित भएको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार सो वडामा बाढीबाट २५६ परिवारका एक हजार २०० जना प्रभावित भएका जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार बाढीमा परेर २३९ जना बेपत्ता भएका छन् ।

वडाध्यक्ष नेपालले विस्थापित भएकाहरूलाई गेल्फुटारस्थित सुन्दरीकेउरिनी माविमा राखिएको छ । बाढीमा परेर स्थानीय उत्तरगया बोर्डिङ स्कुलका अनुमानित २०० विद्यार्थी बेपत्ता भएका उहाँले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार बेपत्ताको तथ्याङ्क सङ्कलन भइरहेको छ ।

प्रभावित विद्यार्थीलाई नजिकका सुरक्षित विद्यालयमा पढ्न पठाउन उहाँहरूका अभिभावकलाई सुझाव दिइएको वडाध्यक्ष नेपालले बताउनुभयो । विदुर नगरपालिकाले बाढी विस्थापित प्रत्येक परिवारलाई तत्कालका लागि रु १० हजार उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो । विभिन्न सङ्घसंस्था तथा अन्य निकायले पनि आर्थिक सहयोग गरिरहनुभएको भन्दै उहाँले सबैप्रति आभार व्यक्त गर्नुभयो ।

सरकारले बसोबासका लागि उचित व्यवस्था नगर्दासम्म सो वडाका विस्थापितलाई सुरक्षित स्थानमा बसोबास गर्न सुझाव दिँदै वडाध्यक्ष नेपालले त्यसका लागि आर्थिक अभाव हुन नदिने प्रतिवद्धता व्यक्त गनुभयो । (रासस)